و نفرين مىكردند . . . و جمله جهان عوام كالانعام متقلّد اين بدعت گشته بودند مگر در خوارزم كه تحمّل اهانت و اذلال بسيار كرده‌اند - و اين عار بر خود نگرفته . . . 20 . جواهر الاسرار و زواهر الانوار كمال الدّين حسين بن حسن خوارزمى عارف نامدار سدهء نهم هجرى ، علاوه بر اين اثر كه شرحى است بر مثنوى مولوى ، تأليفات ديگرى نيز دارد ، از جمله : شرح فصوص الحكم ، كنوز الحقايق فى رموز الدّقايق ، نصيحت نامهء شاهى ، ينبوع الاسرار فى نصايح الابرار . همو ديوانى دارد كه اشتباهاً به حسين بن منصور حلّاج نسبت داده‌اند . جواهر الاسرار خوارزمى به خاطر تأثيرپذيرى او از عرفان ابن عربى ، در شمار نخستين و برجسته‌ترين شروحى است كه تحت تأثير محى الدّين ابن عربى بر مثنوى مولوى به زبان فارسى نگاشته شده است : امّا اميرالمؤمنين حسين - رضى اللَّه عنه - روزى طعام مىخورد ، كنيزكى بر سرِ وى ايستاده بود ؛ كاسه از دست كنيزك بيفتاد ؛ حسين - رضى اللَّه عنه - در وى نگاه كرد ؛ گفت : و الكاظمينَ الغَيظ ، حسين گفت : كَظِمْتُ غَيظى ، كنيزك گفت : وَ العافينَ عَنِ النّاس ، گفت : عَفَوْتُ عَنكِ ، كنيزك گفت : و اللّهُ يُحِبُ المحسنين ، گفت : انتِ حرَّةٌ لِوَجْه الِلّه تعالى ، و آزاد كرد ( او را ) و دويست درم نيز بداد . نظم : حسين است آنكِ فردا باغ رضوان * ز نور روى او ، گردد فروزان شهيدان جهان را ، روز محشر * بود سوى رياض خلد رهبر بهشت از نور روى او شود پر * بِدو باشد شهيدان را تفاخر « 1 » 21 . فتوّت نامه فتوّت نامه يكى از آثار ملّاحسين واعظ كاشفى ( متوفى 910 ه ) ، از دانشمندان بزرگ سدهء نهم هجرى است و تأليفات بسيارى در موضوعات تاريخى ، اخلاقى ، عرفانى دارد . و همانگونه كه از عنوان آن پيدا است در آداب جوانمردى نگاشته شده است با نثرى شيوا و رسا و حاوى اطّلاعات تاريخى مهم در باب فتوّت و آداب آن .

--> ( 1 ) . جواهر الاسرار ، به تصحيح محمّد جواد شريعت ، ص 43 .